Święto Konstytucji 3 maja. Historia pamięci, której nie dało się zabić

Są takie daty, które z czasem przestają być jedynie rocznicami. Wyrastają ponad kalendarz, ponad suche fakty, ponad ustawowe formuły i oficjalne przemówienia. Stają się sprawdzianem tego, czym wspólnota polityczna naprawdę jest, a nie tylko za co chciałaby uchodzić. Trzeci maja należy właśnie do tej kategorii. Nie jest wyłącznie wspomnieniem jednego aktu prawnego z roku 1791.

Reformy konstytucji 3 maja 1791 roku. Między ratunkiem państwa a spóźnioną rewolucją

Są w dziejach narodu wydarzenia, które z czasem przestają istnieć jako zwykłe fakty polityczne, a zaczynają żyć jak moralne przypowieści. Konstytucja 3 maja należy właśnie do tej kategorii. Nie występuje dziś w polskiej pamięci jako jeden z wielu aktów prawnych końca osiemnastego wieku, lecz jako scena graniczna: chwila, w której państwo niemal śmiertelnie osłabione zdobyło się na akt rozumu, odwagi i samoograniczenia.

Wprowadzenie: dlaczego pytanie o przyczyny uchwalenia Konstytucji 3 maja 1791 jest trudniejsze, niż się wydaje.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 r. (Ustawy Rządowej) bywa przedstawiane jako pojedynczy, niemal teatralny triumf „stronnictwa reform” nad „stronnictwem wstecznym”. Taki obraz jest sugestywny, lecz spłyca rzeczywistość. Konstytucja 3 maja z 1791 r. była odpowiedzią na splot długotrwałych procesów ustrojowych, społecznych i gospodarczych, na wstrząs rozbiorowy, na kryzys bezpieczeństwa oraz na chwilowe „okno możliwości” w polityce międzynarodowej.

Przyczyny Konstytucji 3 Maja z 1791 - w punktach

• Sytuacja międzynarodowa i zagrożenie rozbiorami. Polska znajdowała się w bardzo trudnym położeniu geopolitycznym po I rozbiorze z 1772 roku. Sąsiednie mocarstwa – Rosja, Prusy i Austria – ingerowały w jej sprawy wewnętrzne i traktowały ją jako państwo słabe, zależne i podatne na dalszy podział. Istniała realna obawa kolejnych rozbiorów, dlatego reformy ustrojowe miały wzmocnić państwo na tyle, aby mogło skutecznie bronić swojej suwerenności i ograniczyć wpływy obcych dworów.

#AkcjaMaki – kwiat, który pamięta więcej, niż myślisz

Niepozorny, dziki, kruchy – a jednak niezniszczalny.

Mak polny (Papaver rhoeas), nieoficjalny kwiat Polski, od wieków towarzyszy naszej ziemi, naszym polom, naszym historiom. Dziś – staje się symbolem pamięci i dumy narodowej.

Zaproszenie na Marsz Konstytucji 3 Maja 2026, marsz bez przemówień. 

Szanowni Państwo,

Mamy zaszczyt zaprosić wszystkich Polaków na apolityczny marsz bez przemówień, który odbędzie się w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

Marsz bez przemówień rozpocznie się w dniu 3 maja, o godzinie 14:00 na Palcu Konstytucji w Warszawie. Naszym celem jest oddanie hołdu Konstytucji, która była jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski.